วัสดุอัตลักษณ์กำแพงเพชรสู่การทำขันหมากมุสลิม (พานวอเลาะ)
อบรมเชิงปฏิบัติการพัฒนาผลิตภัณฑ์ขันหมากมุสลิมบนฐานอัตลักษณ์ของพื้นที่ชุมชนกำแพงเพชร อำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา ณ บ้านเขารักเกียรติ หมู่ที่ 12 ตำบลกำแพงเพชร อำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา
••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••
วิทยาลัยชุมชนสงขลา นำโดย อาจารย์สุธี เทพสุริวงค์ ครูชำนาญการพิเศษ อาจารย์ฟาธีย่าห์ ชูเชิด ครูชำนาญการ และนางสาวเจนจิรา จันทร์ชื่น เจ้าหน้าที่ประสานงาน ดำเนินกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการเรื่อง “พัฒนาผลิตภัณฑ์ขันหมากมุสลิมบนฐานอัตลักษณ์ของพื้นที่ชุมชนกำแพงเพชร อำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา” ในวันที่ 24 มิถุนายน 2569 ณ บ้านเขารักเกียรติ หมู่ที่ 12 ตำบลกำแพงเพชร อำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา ภายใต้การศึกษาและพัฒนาศักยภาพในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนบนฐานอัตลักษณ์ท้องถิ่น โครงการการจัดการความรู้เพื่อเสริมสร้างความสุขและความเข้มแข็งของชุมชนในจังหวัดสงขลา บนฐานอัตลักษณ์และทรัพยากรชุมชน มีผู้เข้าร่วมอบรมจำนวน 25 คน
การจัดกิจกรรมครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมให้คนในชุมชนกำแพงเพชรได้เรียนรู้และสืบสานภูมิปัญญาการทำขันหมากมุสลิม หรือพานวอเลาะ พร้อมพัฒนาทักษะการออกแบบและการตกแต่งโดยนำวัสดุท้องถิ่น เช่น ผ้าพื้นเมือง งานจักสาน ใบตอง และดอกไม้ มาประยุกต์ใช้ เพื่อสร้างผลิตภัณฑ์ที่สะท้อนอัตลักษณ์ชุมชน สามารถต่อยอดสู่การสร้างรายได้ และเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน
กิจกรรมได้รับเกียรติจาก ผู้ช่วยศาสตราจารย์อารีนา อีสามะ อาจารย์ประจำหลักสูตรสาขาวิชาสถาปัตยกรรม เป็นวิทยากรหลักในการถ่ายทอดองค์ความรู้และนำกระบวนการเรียนรู้เชิงปฏิบัติการ โดยมีการสานต่อองค์ความรู้จากการถอดบทเรียนในหัวข้อ “เล่าขานตำนานขันหมาก” ซึ่งเป็นการร่วมกันถอดรหัสความหมาย ความสำคัญ และองค์ประกอบของเครื่องขันหมากมุสลิม อันสะท้อนถึงวิถีชีวิต ความเชื่อ ขนบธรรมเนียม และวัฒนธรรมของชุมชนมุสลิมในพื้นที่ โดยกิจกรรมประกอบด้วย
เรียนรู้เกี่ยวกับการนำวัสดุอัตลักษณ์ของชุมชนกำแพงเพชรมาประยุกต์ใช้ในการทำขันหมากมุสลิม ได้แก่ ผ้าพื้นเมือง งานจักสาน ใบตอง ดอกไม้ และใบไม้ เพื่อให้ผลงานมีความโดดเด่น สื่อถึงความเป็นท้องถิ่น และสามารถนำไปต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ของชุมชนได้
ปฏิบัติการทำขันหมากมุสลิม หรือ “พานวอเลาะ” โดยผู้เข้าร่วมได้ฝึกทักษะสำคัญ ได้แก่
การออกแบบและเลือกใช้ลวดลายผ้าให้เหมาะสมกับรูปแบบของพาน
การหุ้มพานและการจับจีบผ้า เพื่อเพิ่มความสวยงามและความประณีตของชิ้นงาน
การเย็บผ้าไส้ไก่เพื่อสร้างลวดลายและตกแต่งตัวหงส์
การขึ้นโครงสร้างรูปหัวใจและการตกแต่งองค์ประกอบต่าง ๆ
การเย็บเดินเส้นด้าย การเก็บรายละเอียด และการจัดวางผ้าให้มีความสมดุล
การประยุกต์ใช้เทคนิคการตกแต่งบนรูปทรงหงส์และหัวใจ เพื่อให้พานมีความงดงามและมีเอกลักษณ์
เรียนรู้เรื่องการวางโครงสร้างดอกไม้ การเลือกใช้วัสดุตกแต่ง และหลักการจัดวางองค์ประกอบของพานวอเลาะให้มีความเหมาะสม สวยงาม และสอดคล้องกับหลักฮาลาล โดยเน้นการจัดวางเงินสินสอด แหวน และสิ่งของสำคัญในพานอย่างเป็นระเบียบ มีความสมดุล และคงไว้ซึ่งความหมายอันดีงามของพิธีกรรม
ลงมือปฏิบัติจริงในการจัดตกแต่งพานวอเลาะ ตั้งแต่การวางโครงสร้าง การจัดดอกไม้ การประดับผ้า การตกแต่งรูปทรงหงส์และหัวใจ ตลอดจนการเก็บรายละเอียดของชิ้นงาน เพื่อให้เกิดผลงานที่มีความสวยงาม ประณีต และสะท้อนอัตลักษณ์ของชุมชนกำแพงเพชรได้อย่างชัดเจน ซึ่งเป็นหนึ่งกระบวนการสำคัญในการเชื่อมโยงทุนทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาชุมชน และทรัพยากรท้องถิ่น เข้ากับการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนอย่างสร้างสรรค์ อันจะนำไปสู่ความภาคภูมิใจ ความเข้มแข็ง และความยั่งยืนของชุมชนกำแพงเพชรในอนาคต
การจัดกิจกรรมในครั้งนี้ผู้เข้าร่วมได้รับความรู้ ความเข้าใจ และทักษะในการทำขันหมากมุสลิม หรือพานวอเลาะ ตั้งแต่การเลือกใช้วัสดุ การออกแบบลวดลาย การหุ้มพาน การจับจีบผ้า การขึ้นโครงสร้างรูปทรงต่าง ๆ ไปจนถึงการจัดตกแต่งพานให้มีความสวยงามและเหมาะสมตามหลักวัฒนธรรมอิสลาม ผู้เข้าร่วมสามารถนำความรู้และทักษะที่ได้รับไปประยุกต์ใช้ในการจัดทำขันหมากสำหรับงานพิธีของครอบครัวและชุมชน รวมทั้งสามารถต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์หรืออาชีพเสริม สร้างรายได้ให้แก่ครัวเรือนในอนาคต อีกทั้งยังช่วยส่งเสริมให้เกิดการอนุรักษ์ สืบสาน และเผยแพร่ภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนกำแพงเพชรให้คงอยู่ต่อไป